Hız göstergesi neden hatalı gösterir?

Karayolu taşıtlarının hız göstergeleri genellikle yapılan hızdan daha yüksek değerleri gösterir ve bu hata dikkatli sürücüler tarafında...

Karayolu taşıtlarının hız göstergeleri genellikle yapılan hızdan daha yüksek değerleri gösterir ve bu hata dikkatli sürücüler tarafından akıllı telefonlardan veya araçların navigasyon sistemlerinden rahatça anlaşılabilir. GPS yani uydu vasıtasıyla ölçülen hız değerlerinin aracın gösterdiğinden daha düşük olması ise birçok sürücüde kafa karışıklığı yaratmaktadır. Biz de bunun nedenlerinin ne olduğunu açıklamaya çalışacağız.

Hız Koridoru; Tuzak mı? Kamu yararı mı?

Geçmiş dönemlerde kullanılan hız göstergeleri daha çok mekanik diyebileceğimiz özelliğe sahipti ve bu nedenle de ayar gerekebiliyordu. Günümüzde ise hız ölçerler artık tamamen elektronik olarak çalışıyor ve birçok kişi de elektronik bir tertibatta marka ve modele bağlı olarak %2 ile %10 arasında değişen bu hataların olmasını pek de beklemiyor. Hız göstergesi 100km/saat olarak görünürken aslında hızı 95km/saat veya daha az olan araç sayısı hiç de az değil. Ancak bu durum aşağıda belirteceğimiz nedenler ile direkt olarak alakalı bir durum olarak öne çıkıyor.

%10 hız toleransı pratikte nasıl uygulanıyor?

Düşük hıza teşvik etmek

Özellikle Avrupa ülkelerinde uygulanan bu uygulama ile sürücülerin yaptıklarından daha yüksek bir hıza sahip olduğu hissi verilmeye çalışılıyor. Aslında bu otomobil üreticilerinin uyguladığı bir uygulama değil ve devletler tarafından kanun ile çıkarılmış bir zorunluluk da diyebiliriz. Ülkesine göre değişmekle beraber bu kanunlar otomobil üreticilerine genellikle %2 ile %10 arasında çok gösteren bir hata payını zorunlu tutuyorlar.


Bu uygulamanın sonucu olarak 100km/saat hız ile giden bir araç aslında 90-98km/saat aralığında bir hız ile gidiyor demektir. Durumun bu şekilde olduğunu bilen bir sürücü bile psikolojik olarak daha alt bir hızda gitmeye teşvik edilmiş oluyor. Ancak günümüzde GPS araçlarının gelişmesi ve her tip cihaz içinde basit bir şekilde bulunması sonucu aracın hız göstergesine göre değil de GPS cihazında gösterilen hıza göre giden birçok sürücü bulunuyor. Yani insanların durumu farkına varmasıyla bu uygulama orta vadede işlevsiz kalabilir.

Farklı lastik ölçüsü kullanmak

Araçlarda gördüğümüz hız birimi km/saat'dir ancak hız ölçerler alınan yolu tekerleğin devir yani dönüş sayısına göre hesaplar. Bu nedenle lastik ölçüsünde yapılacak herhangi bir değişiklik gösterilen hızı doğrudan etkiler. Bu duruma bir örnek vermek gerekirse;

Lastik ölçüsü seçimi ve hesaplanması nasıl yapılır?

205/55 R 16 lastik çevresi ve çapının hesaplanması
205/55/16 ölçüsüne sahip bir araçta 205/50/16 lastik ölçüsü tercih edilirse lastik çapında azalma meydana gelir. Azalma sonucu lastiğin her bir kilometrede atacağı tur sayısı artacağı için de hız göstergesi gidilenden daha yüksek bir hız göstermeye başlar. 
    • 205/55/16 lastiğinin çevresi 198.4cm - Kilometrede 507 dönüş yapar
    • 205/50/16 lastiğin çevresi 192.2cm - Kilometrede 523 dönüş yapar
  • İki lastik arasında %3.2 oranında hız farkı oluşur. Bu fark sonucu 100km/saat ile gösteren bir göstergede yapılan gerçek hız 96.8km/saat'dir yani gösterge fazla gösterir.
Tam ters şekilde 205/55/16 lastik ölçüsü yerine 205/60/16 lastik ölçüsü tercih edilirse lastik çapında artma meydana gelir. Artma sonucu lastiğin her bir kilometrede atacağı tur sayısı azalacağı için de hız göstergesi daha düşük bir hız göstermeye başlar. 
    • 205/55/16 lastiğinin çevresi 198.4cm - Teker kilometrede 507 tur atar
    • 205/60/16 lastiğin çevresi 204.7cm - Teker kilometrede 491 tur atar
  • İki lastik arasında %3.2 oranında hız farkı oluşur. Bu fark sonucu 100km/saat ile gösteren bir göstergede yapılan gerçek hız 103.2 km/saat'dir yani gösterge eksik gösterir. 

Burada ayrıca yapılan toplam yolu hesaplayan kilometre sayacının etkilenmesi söz konusudur. Küçük lastikler daha fazla tur attığı için kilometre sayacı aracın daha fazla yol yaptığını gösterir. Diğer taraftan büyük lastikler daha az tur attığı için kilometre sayacı aracın daha az yol yaptığını gösterir. Üsste değerlendirdiğimiz 205/50/16 ile 205/60/16 lastikleri arasında yaklaşık %6.4 hata vardır ve 100.000km boyunca bu fark 6400km farka karşılık gelir. Yani 205/60/16 ölçü lastik kullanan araç gerçekte 100.000km yapmışken kilometre sayacı 93.600km yol yapıldığını gösterir. Bu açıdan üreticinin önerdiği en büyük çapa sahip lastiği kullanmak daha az kilometre göstereceği için daha avantajlıdır.

Üreticilerin farklı lastik ölçüleri sunması

Aslında bu madde yukarıdaki madde ile oldukça yakından alakalı ancak üreticiler birbirlerine denk olan en yakın ölçüleri tercih ederler. Bu lastikler aynı ölçü gibi görünse de aralarında küçük ve tolere edilebilir farklar mevcuttur. Örneğin birçok araçta standart ölçü olan 205/55/16 ölçüsünün karşılığı 17 inch çapında jant için 225/45/17'dir. Aşağıda birbirinin dengi bu lastik serisini görebilirsiniz.

Jant ölçü değerleri nelerdir?

205/55/16 ve denk ölçüye sahip lastikler
Şimdi her iki değeri benzer bir şekilde karşılaştıralım;
    • 205/55/16 lastiğinin çevresi 198.4cm - Kilometrede 507 dönüş yapar
    • 225/45/17 lastiğin çevresi 199.1cm - Kilometrede 505 dönüş yapar
  • İki lastik arasında %0.3 oranında hız farkı oluşur. 225/45/17 lastik çapı daha fazladır. Bu fark sonucu 100km/saat ile gösteren bir göstergede yapılan gerçek hız 100.3 km/saat'dir yani gösterge eksik gösterir.

Bu fark çok fazla değildir ve ihmal edilebilir. Ancak kışlık jant-lastik takımı (küçük jant, dar taban lastik ve geniş yanak) ve yazlık jant-lastik takımı (büyük jant, geniş taban lastik ve dar yanak) olarak iki farklı takım kullanan dikkatli sürücüler tarafından GPS cihazı ile rahatlıkla hissedilebilir.


Lastik Havası

Bir aracın içerisindeki kişi sayısı ve taşıdığı yüke göre lastik hava basıncının ayarlanması gereklidir. Bu sürüşün güvenli olması ve lastiğin sağlığı için önemli bir uygulamadır. Üreticiler bu nedenle farklı koşullar için yakıt deposu kapağında veya kapı içlerinde hangi lastik için hangi basınç değerinin uygulanması gerektiğini belirtirler. Yukarıdaki resimde bunu net bir şekilde görebilirsiniz. 


Diğer taraftan lastik hava basıncının aracın hız göstergesine de etkisi vardır. Hız göstergesi ideal lastik basıncına sahip olan bir lastiğe göre ölçüm yapmaktadır. Lastik hava basıncında gerçekleşecek bir değişim doğrudan hız göstergesinin farklı göstermesine neden olur. Yüksek basınca sahip bir lastiğin çapı daha artacağı için hız göstergesi gidilen hızdan daha düşük bir değer gösterir. Tam dersi düşük basınca sahip olan bir lastiğin çapı azalacağı için hız göstergesi gidilen hızdan daha yüksek bir değer gösterir. 

Ayrıca aracın belli bir miktar yük ile yüklenmesi veya kalabalık olarak binilmesi durumunda da lastik yanakları düşük basınçtakine benzer şekilde bir miktar esner. Bu da lastik çapının azalmasına dolayısı ile de hız göstergesi gidilen hızdan daha yüksek bir değer göstermesine neden olur. 


Lastik Aşınması

Otomobil üreticileri hız göstergelerini aracın üzerinde bulunan kullanılmamış lastiklere göre ayarlarlar. Henüz aşınmamış bir lastikte lastik markası ve tipine bağlı olmak üzere 10mm'ye kadar diş derinliği bulunabilir. Bu nedenle de araç yol almaya başladığından itibaren lastik aşınır ve bu değer her 10.000km'de kullanıma bağlı olarak 1-1.5mm arasında azalır. Bunun sonucu olarak da aracın lastik çapında önemsenmeyecek derecede azalma meydana gelir. 


Ancak tamamen aşınmış bir lastik ile yeni lastik arasındaki bu fark hız göstergesinde hissedilebilecek derecede sapmaya neden olabilir. Normalde %3-4 hız sapması olan bir araç tamamen aşınmış bir lastikle gidilen hızdan %3.5-%5 arasında hız göstergesinde görünen değerden daha düşük bir hıza sahip olabilir. 

Solda diş derinliği tam olan yeni lastik sağda diş derinliği sıfıra yakın eski lastik
Sıcak-Soğuk hava farkı

Hava sıcaklığın düşmesi lastik basınçlarının düşmesine de neden olur. Özellikle çok düşük sıcaklıklarda lastiklerin basıncında 3-4psi civarında azalmalar meydana gelebilir. Bu durum geceden sabaha kadar uzun süre hareketsiz bekleyen lastiklerin basıncını da düşürür. Lastik basıncının düşük olması lastik tabanının yayılmasına ve bu nedenle de lastik çapının azalmasına neden olur. Bu nedenle araç hız göstergesinde görünen değerden daha düşük bir hıza sahip olabilir. Ancak yol alıp lastikler ısınınca basınç da normale döner ve dolayısı ile lastik çapı da eski halini alır. 



Özet
  • Kurallar gereği aracın marka ve modeline göre hız göstergesi %2-%10 arasında fazla gösterir.
  • Lastik çapı azalırsa hız göstergesi gidilenden daha yüksek  bir hız gösterir.
  • Lastik çapı artarsa hız göstergesi gidilenden daha düşük  bir hız gösterir.
  • Lastik aşındıkça lastik çapı azalır ve hız göstergesi gidilenden daha yüksek gösterir.
  • Araç maksimum yüklü olursa lastikler esner,  çapı azalır ve hız göstergesi gidilenden daha yüksek  bir hız gösterir.
  • Aşırı soğuk havalarda lastik basıncı düşer, lastik çapı azalır ve hız göstergesi gidilenden daha yüksek  bir hız gösterir.
  • Aşırı sıcak havalarda lastik basıncı artar, lastik çapı artar ve hız göstergesi gidilenden daha düşük  bir hız gösterir.
  • Lastik basıncı üreticinin tavsiye ettiğinden düşükse lastik çapı azalır ve hız göstergesi gidilenden daha yüksek bir hız gösterir.
  • Lastik basıncı üreticinin tavsiye ettiğinden yüksekse lastik çapı artar ve hız göstergesi gidilenden daha düşük bir hız gösterir.
  • Üreticinin tavsiye ettiğinden büyük çapta lastik kullanılırsa ız göstergesi gidilenden daha düşük bir hız gösterir.
  • Üreticinin tavsiye ettiğinden küçük çapta lastik kullanılırsa ız göstergesi gidilenden daha yüksek bir hız gösterir.

Bu farklar çok soğuk bir ortamda aşırı yüklü, lastikleri tamamen aşınmış düşük basınçlı lastiklere sahip bir araçta üreticinin bilinçli yaptığı sapma ile beraber %15-20 oranını bulabilir ve 100km/saat gösteren bir araç aslında 80km/saat hız ile gidiyor olabilir.

Rakımın tüketim ve performansa etkileri nelerdir?

İlgili Konular

TEKNİK BİLGİ 2207113226083121407

Yorum Gönder Yorumlar

emo-but-icon

Sosyal Medya

Arama

Facebook

item