ESP nedir? Kış şartlarında nasıl kullanılır?

Bulunduğumuz günlerde yurdumuzun dört bir yanı çok ağır kış şartlarını yaşıyor ve hem kar yağışı hem de dondurucu soğuk ile mücadele etme...

Bulunduğumuz günlerde yurdumuzun dört bir yanı çok ağır kış şartlarını yaşıyor ve hem kar yağışı hem de dondurucu soğuk ile mücadele etmeye çalışıyor. Birçok kişi kışlık lastiklerin önemini anlamış ve araçlarında kullanıyor olmasına rağmen bazı kişiler de gerek maddi nedenlerle gerekse de aşırı güvenden araçlarına kış lastiği takmayarak trafiğe çıkabiliyorlar. Bu nedenle de bir aracın bile yolda kış lastiği olmaması nedeniyle yolda kalması tüm trafiği etkileyerek zincirin zayıf halkası deyiminin gerçekleşmesine neden oluyor. 


Diğer taraftan bir araçta kış lastiği bile olsa bazı yardımcı sürüş güvenlik sistemlerinin araçta olup olmaması veya araçta bu tip sistemler mevcut ise doğru kullanılıp kullanılmadığı önemli bir etken olarak öne çıkmaktadır. Bunlardan en önemli ikisi ise; artık ülkemizde sıfır km olarak satılan her binek araçta standart olması zorunlu olan ABS, TCS ve ESP sistemleridir. Her iki sistem de gerek kuru yol koşullarında gerekse de ıslak ve karlı yol koşullarında üstün güvenlik sağlarlar. Diğer taraftan ESP bazı durumlarda sürücüye yardımdan çok köstek olmaya başlar. İşte bu durumları iyi bilmek ve gerekirse sistemi devre dışı bırakmak gerekebilir. Biz de bu doğrultuda ilk olarak ESP sisteminin nasıl çalıştığını ardından da hangi durumlarda neden ESP'yi devre dışı bırakmamız gerektiğini anlatacağız.

ESP Nedir? Nasıl çalışır?(veya DSC veya ESC)

ESP yani (Electronic Stability Program) Elektronik Stabilite Kontrol sistemindeki Stabilite kelimesi daha anlaşılır bir şekilde Denge ve Kararlılık anlamına gelmektedir. Yani aracın dengesini elektronik olarak kontrol eden sistem bir şekilde sürüşün kararlılığını sağlamak için programlanmıştır. Bu nedenle de ESP, tekerlekler arasında dengesiz bir hız farkı oluşması (patinaj) ve herhangi bir nedenle savrulma meydana geldiği zaman aracı güvenli bir şekilde ve mümkün olduğu kadar izine döndürmeye çalışır. Bu işlemi yapmak için de esas olarak aracın fren sistemini kullanır. Ayrıca bazı otomobil modellerinde o anki motor gücünü de azaltarak daha etkili ve kısa bir sürede sonuç alınmasını sağlar. Sistem ABS ve TCS (Traction Control System) yani Çekiş Kontrol Sistemi'ni de bünyesinde barındırır. Daha eski tip araçlarda Sadece ABS ve TCS sistemi bulunabilir.

Kış lastiği sadece çekiş aksında kullanılır mı?

Sistemin çalışmasını ise bir örnekle izah edelim; Diyelim ki yolda gidiyoruz ve hızımız da yüksek. Karşımızda da sert bir viraj olsun. Viraja girdiğimiz anda araç yüksek hız nedeniyle savrulmaya ve tekerlekler arasında olması gerekenin üstünde dönüş farkı oluşursa ESP sistemi bunu elektronik sensörleri sayesinde hisseder. Programlı olduğu şekilde de saliseler içinde hangi tekerleğin kaydığını tespit ederek aracın izine dönmesi için gerekli hamleyi yapar. Bu hamle bazı araçlarda ya tekerleklere ayrı ayrı fren yapılarak gerçekleşir, ya da bu fren ile beraber motorun gücü azaltılır ve müdahalenin etkisi arttırılır. Bu sayede sürücü o sırada gaza dahi bassa sistem buna izin vermez ve tam olarak kendi bildiğini okur.

Her ne kadar bu sistemin kazaların önlenmesinde büyük etkisi var ise de fizik kanunlarının ötesine geçemez ve yapabilecekleri bir yere kadardır. ESP sistemine güvenip riskli bir sürüş tarzı belirlemek kazalara davetiye çıkarabilir. Ayrıca ESP'nin viraj dönme yardımcısı değil savrulmayı engelleyici bir sistem olduğu unutulmamalıdır ve son çare olarak devreye girer. 

Kış şartlarında ESP nasıl kullanılır?

Bir önceki başlıkta ESP'yi izah ederken önemli bir ifade kullandık ve sistemin savrulma durumunda bildiğini okuduğundan bahsettik. İşte bu bildiğini okuma durumu kış şartlarında beklenmedik tepkilere neden olabilmektedir. ESP normal bir sürüş esnasında zeminde kar, buz veya çamur olsun yine işlevini tam olarak yerine getirirken yine kar, buz veya çamur ile kaplı bir yolda durağan vaziyetten hareket ederken veya yavaş bir şekilde yokuş çıkarken aracın yol almasına engel olabilir. Bu durumun nedeni ise ESP'nin ilk başlıkta izah ettiğimiz çalışma mantığı ile izah edilebilir.

Arkadan çekiş mi? Arkadan itiş mi?

Normalde aracın savrulduğunu patinaj yapmasından ve kaymasından algılayan ESP sistemini; bu sefer aracı kar, buz veya çamur kaplı bir yüzeyde kalkmaya çalışırken veya aynı zeminde düşük bir hızla rampa çıkmaya çalışırken aklımıza getirelim. Bu şartlarda aracın tekerlekleri ya başlangıçta ya da bir süre sonra patinaj yapmaya başlar ve ESP sistemi de bu nedenle aracın savrulduğunu düşünerek tekerlekleri frenlemeye çalışır. Bunun sonucu olarak da tekerlekler motor gücünü yere aktarmak yerine sürekli ESP sisteminden kesik yer ve bunun sonucu olarak da sürücünün gaz tepkileri tekerleklere iletilemez. Öyle ki tekerlekleler son hız dönüp yere tutunmaya çalışmak yerine düzensiz bir şekilde bir dönüp bir durarak veya büyük oranda durarak çekişi düşürür. Bu nedenle de aracın hareketi büyük oranda sınırlanır ve araç hareketsiz kalır. (Aşağıdaki videoda TCS sisteminin aktif ve pasif olduğu durumda aracın karlı ve buzlu yolda hareket kabiliyeti görülebilir, aynı durum ESP için de geçerlidir)

İşte bu nedenle bu tip durumlarda ESP'nin devre dışı bırakılması gerekir. Ancak araç bulunduğu yerden patinaj yaparak kurtulunca sistemi eski haline döndürmek şarttır. Aksi takdirde özellikle buzlu zemin şartlarında ESP kontrolü olmayan bir araç çok kolay bir şekilde kaza yapabilir ve sürücünün müdahalesi de bu kazaya büyük ihtimalle engel olamaz. Bu arada bazı araçlardaki kış modu düğmesinin ESP'yi kısmı olarak bu gibi durumlarda devre dışı bıraktığını belirtmeden geçemeyelim. Aracınızda klima düğmeleri haricinde böyle bir düğme var ise kullanım kılavuzundan kontrol edilmesini tavsiye ederiz. (Aşağıdaki videoda karlı ve düz bir yolda, normal bir hızda ESP'li ve ESP'siz aracın tepkileri görülebilir)

Ancak buradan ESP'nin devre dışı bırakıldığı her durumda aracın saplandığı yerden çıkacağı veya yoluna devam edeceği anlamı çıkarılmamalıdır. Öyle yerler vardır ki tekerlekler son hız patinajda kalsa bile kurtulmaz. İşte bu gibi durumlarda uzun süre ve yüksek motor devrinde patinaj nedeniyle hem lastikler, hem motor, hem de aktarma organları ciddi zarar görebilir. Böyle bir durumda kalınırsa fazla ısrar etmemek ve araçtan bağımsız farklı yollar denemek gereklidir. 

İlgili Konular

TEKNİK BİLGİ 860387609912057662

Yorum Gönder Yorumlar

emo-but-icon

Sosyal Medya

Arama

Facebook

item