Egzozdan neden alev çıkar?

Yazar
Sekiz Silindir
-
0
7424
egzozdan alev neden çıkar
Egzozdan alev çıkan otomobilleri caddelerde görmek çok fazla mümkün olmasa da genellikle yarış filmlerinde ve youtube gibi kanallarda görmek oldukça yaygındır. Çok havalı görünen bu duruma ağırlıklı olarak süper sport ve modifiyeli spor modellerde rastlayabiliriz. Her ne kadar yüksek motor sesi ve egzoz sesi eşliğinde gerçekleşen ve dehşet görünen birşey olsa da aslında hiç bir faydası olmayan aksine tamponu tutuşturma ihtimali bulunan bir istenmeyen bir durumdur.
Egzozdan alev çıkması içten yanmalı motorların çalışma prensibi ile alakalıdır ve günümüz modern otomobil tasarım teknolojisi bu durumu engelleyecek donanımlara sahiptir. Eski karbüratörlü motorlar ise hem katalitik konvertöre sahip olmamaları hem de yakıtın daha kontrolsüz bir şekilde silindirlere gönderilmesi nedeniyle bu eyleme daha yatkındır. Diğer taraftan genellikle araçtaki bir hatadan veya araca sonradan uygulanan özel ekipmanlar ile egzozdan alev ve patlama sesi çıkması mümkündür.

Egzozdan neden alev çıkar?

Egzozdan neden alev çıktığını anlayabilmek için her şeyden önce içten yanmalı motorun nasıl çalıştığını anımsamamız gerekir. Bu çalışmayı benzinli bir motor için tekrarlarsak;
  • Silindirler içerisine enjektörler tarafından yakıt basılır
  • Hava filtresinden taze hava emilir ve silindir içerisine gönderilir
  • Emilen hava ve püskürtülen yakıt karışır
  • Karışım piston tarafından sıkıştırılır
  • Buji sıkışan karışımı ateşler
  • Ateşlenen hava-yakıt karışımı yanar (patlar) pistonu aşağı iter
  • Yanma sonucu ortaya çıkan gazlar silindirden atılır
Egzozdan alev çıkabilmesi için ise bir miktar yanmanın silindirler içerisinde değil dışında gerçekleşiyor olması gerekir. Bu noktadan hareket edersek bir miktar yanmamış yakıtın atık gazlar ile beraber silindirden atılması, egzoz manifoldu ve borularında sıcaklığın ve oksijenin etkisi ile yanması gerekir. Bu yanma sonucu da patlama sesi ve alev ortaya çıkar.

Yanmamış yakıt silindirlerden nasıl çıkar?

Yanmamış yakıtın silindirler dışına çıkmasının nedenleri ise şu şekildedir;
  • Zengin karışım
Silindirler içerisine giren yakıtı yakmaya yetecek kadar da oksijen girmesi gerekir. Bu oran için ideal hava yakıt karışımı diyebiliriz. Diğer taraftan gerekenden fazla yakıt girmesi durumunda bu karışım artık yakıt yönünden zengin hale gelir. Bu nedenle de ismi zengin karışımdır. Ancak fazla yakıtı yakmaya yetecek kadar hava olmadığı için yanmayan yakıt silindirlerden gazlar ile beraber atılır. Atılan bu yakıt yüksek sıcaklık ve oksijen ile karşılaştığı zaman da egzoz borularında yanar ve alev oluşabilir. Zengin karışım aşağıdakilerin biriyle veya bir kısmı ile alakalı olabilir.
  • Fazla püskürten veya damlatan yakıt enjektörü
  • Aşırı basınçlı yakıt pompası
  • Aşırı kirli hava filtresi

  • Ateşleme gecikmesi

Pistonların düzgün bir şekilde çalışabilmesi için silindirler içerisindeki ateşlemenin zamanlandığı şekilde gerçekleşmesi gerekir. Bu zamanlamada hata olması durumunda yanma tam olarak gerçekleşmeyebilir ve bir miktar yanmamış yakıt silindirlerden gazlarla beraber atılır. Atılan bu yakıt yüksek sıcaklık ve oksijen ile karşılaştığı zaman da egzoz borularında yanar ve alev oluşabilir. Ateşleme gecikmesi ise aşağıdakilerin biriyle veya bir kısmı ile alakalı olabilir.
    • Sorunlu Bujiler
    • Ateşleme hattında hata

  • Fakir karışım

Zengin karışımın tersine fakir karışımda silindirler içerisine gerekenden daha az yakıt girer. Bu fakir karışım ideal karışım kadar hızlı yanmaz. Yanmanın yavaş olması nedeniyle egzoz fazında hala yanmamış yakıt bulunur. Bu yanmayan yakıt silindirlerden gazlar ile beraber atılır. Atılan bu yakıt yüksek sıcaklık ve oksijen ile karşılaştığı zaman da egzoz borularında yanar ve alev oluşabilir. Ayrıca sensör bozuklukları nedeniyle silindirler içerisine fazla hava alınması da bu duruma yol açabilir. Fakir karışım aşağıdakilerin biriyle veya bir kısmı ile alakalı olabilir.
    • Hava emme hattında delik
    • Hatalı yakıt enjektörü
    • Sorunlu yakıt pompası
    • Hatalı hava veya oksijen sensörü

  • Katalitik Konvertör

Katı emisyon kuralları nedeniyle modern motorlar silindirler içerisinden atılan gazları filtre eden ve yanmamış yakıtı (hidrokarbonlar) kimyasal olarak ayrıştırabilen katalitik konvertör sistemi ile donatılmıştır. Günümüzde her araç fabrika çıkışı olarak bu sisteme zorunlu olarak sahiptir. Bu nedenle yanmamış yakıtın katalitik konvertörden geçmesi ve egzozda yanması oldukça zordur. Bu özel filtreler yanmamış hidrokarbonları %90 oranında ayrıştırabilir. Herşeye rağmen egzozdan alev çıkması aşağıdakilerin biriyle veya bir kısmı ile alakalı olabilir.

Dizel partikül filtresi nedir? Ne işe yarar?

  • Katalitik konvertör arızası
  • Katalitik konvertör  iptali

Neden spor otomobillerin egzozundan alev çıkıyor?

Üreticiler devletlerin uyguladığı çevre kuralları nedeniyle aslında katalitik konvertöre sahip olmayan araç üretemezler. Katalitik konvertör de yanmayan yakıtı kimyasal olarak %90 oranında ayrıştırdığı için aslında egzozdan alev çıkmaması veya çok az çıkması gerekiyor. Bazı kullanıcılar ise araçlarda katalitik konvertörü özel yöntemlerle iptal ederek veya yerine düz boru takarak egzozdan alev çıkmasının önünü açıyorlar. Ayrıca daha fazla patlama sesi ve alev çıkmasını sağlayan özel ekipmanlar da piyasada satılıyor.

Yanlış yakıt kullanılırsa ne olur?

Diğer taraftan spor otomobiller yakıt tüketimi ve çevre kaygıları gözetilerek tasarlanmadıkları için hava-yakıt karışımı genellikle zengin karışıma yakın bir oranda gerçekleşir. Bu nedenle yukarıda zengin karışım başlığı altında anlattığımız durum spor otomobillerin motorunda yüksek devirlerde bir miktar gerçekleşebilmektedir. Alev çıkabilmesi için de ya %90 oranında ayrışma sağlayabilen katalitik konvertörden bir miktar ayrışmamış yakıtın egzoz hattına geçmesi yada katalitik konvertörün iptal edilmiş olması gerekir.

Motor rölantide ne kadar yakıt tüketir?

Ancak bu işlem sürüş sırasında söz konusu olan spor bir otomobil bile olsa her zaman gerçekleşmez. Motor yüksek devirde iken ayağın aniden gazdan çekilmesi veya yüksek devirde gerçekleşen vites değişimlerinde motor devrinin bir miktar düşmesi sonucu olabilir.

Bu durum aşağıdaki sırayla gerçekleşir;

  • Motor yüksek devirde iken ayak aniden gazdan çekilir
  • Ayağın gazdan aniden çekilmesi sonucu buji ateşleme (güç) fazında çakması gerekirken erken olarak sıkıştırma fazında çakar
  • Erken çakma tam sıkışmamış karışımı iyi yakamaz
  • Motor halen yüksek devirde iken egzoz subabı açılır
  • İçerisinde yanmamış yakıt bulunan egzoz gazları açılan egzoz sübabından silindir dışına atılır
  • Yanmamış benzin egzoz boruları içerisinde oksijenle karşılaşır ve yüksek sıcaklığında etkisi ile yanar ve egzoz borusu ucundan alev çıkar.

Hangi ses motorda hangi sorunun işaretidir?

Yukarıda saydığımız sıralama nedeniyle alev çıkması yüksek devirde gaz kesildiğinde veya gaz kesmeye benzer bir durum olan yüksek devirlerde vites değişimlerinde meydana gelir.

Diğer taraftan turbo beslemeye sahip olan ralli otomobillerinde turbo boşluğunun önüne geçmek için kullanılan “Turbo Lag” sistemleri mevcuttur. Bu sistem bir miktar yanmamış yakıtın ayak gazdan çekildiği zaman egzoz manifolduna kaçmasına izin verir ve yüksek sıcaklık nedeniyle burada yanan yakıt turbo pervanelerinin dönmesine katkıda bulunur ve yavaşlamasına engel olur. Bir miktar yakıt turbo içerisinde yanmaya devam ettiği için egzozdan patırtı sesi ve alev çıkabilir. Aşırı sıcaklık nedeniyle turbo ömrünü ciddi oranda azalttığı için genellikle yarışlarda kullanılır ve normal araçlarda kullanılması sakıncalıdır. Ayrıca yüksek ses çıkarması ve yüksek emisyon salınımına neden olması sonucu kullanılması yasaktır.

  • Ani gaz kesme sonucu alev çıkması 

Aşağıdaki videoda Lamborghini marka aracın hızlanırken sürücünün motor yüksek devirdeyken aniden ayağını gazdan çekmesi sonucu egzozdan alev çıkması izlenebilir.

  • Rölantide kesikli gaz sonucu alev çıkması

Bu videoda ise seyir halindeki Lamborghini ilk önce hızlanıyor ardından sürücü ayağını ani bir şekilde gazdan çekerek frene basıyor ve egzozdan alevler çıkıyor. Videonun devamında ise Lamborghini rölantide sürekli olarak gaza kesikli olarak basıyor ve gazı her kestiğinde patırtı ve patlama sesi eşliğinde egzozdan alev çıkıyor.

  • Vites değişimleri sonrası alev çıkması

Bu videoda ise Ferrari 488GTB’nin egzozundan vites geçişleri sonrası alev çıktığı net bir şekilde görülebilir. Diğer taraftan hızlanmalar sırasında daha az olsa da bir miktar alev çıkıyor. Bunun nedeni ise egzozda vites değişimleri sonrası yanmamış olarak kalan yakıtın yanması sonucu olabilir.

  • Rölantide sürekli gaz verilmesi ve egzozdan alev çıkması ile Lamborghini’nin yanması

Videoda dünyada sadece 100 adet üretilen Lamborghini Aventador Roadster LP-720-4 50 Anniversario (50.yıl) modeli ile bir Ferrari 458 kalabalık caddelerde gezinirken ve makas atarken görünüyor. Ancak ışıklara yakalanan Lamborghini kullanıcısı rölantide olan aracına gereksiz ve aşırı bir şekilde gaz veriyor. Aracın motorunun ve soğutma suyunun yüksek hızlarda rüzgarında yardımıyla soğutulduğunu önemsemeyen veya bilmeyen kullanıcı sonunda hiç ummadığı tatsız bir sürprizle karşılaşıyor. Unutulmamalı ki motorlar düşük hızlarda ve rölantide bu nedenle daha fazla ısı üretirler. Diğer taraftan egzoz gazlarının yüksek çıkış sıcaklığı ve bu tip otomobillerde egzozdan alev çıkması gibi durumlar da Dubai gibi oldukça yüksek sıcaklığa sahip bir coğrafyada böyle bir etkiye neden olmuş olabilir.

 

İlgili HaberlerYazarın Diğer İçerikleri