Diferansiyel nedir? Nasıl çalışır? Kaç tipi vardır?

Diferansiyel parçası, otomobil parçaları içerisinde belki de anlatması ve anlaması en zor olan parçalardan bir tanesidir diyebiliriz. Ancak modern araçların olmassa olmazı bu dişli takımı yol tutuşun baş aktörlerinden birisidir. Bu yayınımızda diferansiyel ile ilgili birçok farklı noktayı ve farklı tiplerini anlatacağız.

Diferansiyel nedir?

Motor torkunu çekiş aksındaki tekerleklere aktaran ve farklı hızlarda dönmesine imkan sağlayan bir aktarma organıdır.

Tüm araçlarda var mıdır?

Evet

Amacı nedir?

  • Motor gücünü tekerleklere iletmek

Motordan çıkan dönme hareketi ilk önce şanzımanda hıza göre ayarlanır ve diferansiyele aktarılır. Diferansiyel arkadan çekişli modellerde hareketi 90 derece döndürerek tekerleklere aktarır.

  • Tekerleklerin virajlarda farklı hızlarda dönmesini sağlamak

Bir otomobil viraja girdiği zaman iç tekerlekler daha yavaş dönme eğiliminde iken dış tekerlekler daha hızlı dönme eğilimindedir. Diferansiyel sayesinde tekerleklerin tur sayıları viraja göre ayarlanır. Aşağıdaki resimde görüldüğü gibi gri renkli  alanda dış tekerleğin aldığı yol iç tekerleğin aldığı yoldan daha fazladır.

Oversteer (Arkadan kayma) nedir?

  •  Dönüş hızının tekerlere iletilmeden değiştirilmesi

Motordan çıkan dönme hareketi istenilen hıza ilk önce şanzıman vasıtasıyla değiştirilir daha sonra ve son kez diferansiyel vasıtasıyla değiştirilir.

Diferansiyel adı nereden gelmektedir?

İngilizce “differential” kelimesinden Türkçe’ye geçmiştir. Bu kelimenin anlamı Türkçe’de “ayrımcı” “ayrışık” “farklı” anlamlarına gelmektedir.  Tekerleklerin farklı hızlarda dönmesine imkan tanıdığı için bu kelime tercih edilmiştir. Ayrıca dişli yerleşiminin haç şekline benzemesi nedeniyle Yunanca da “haç” anlamına gelen “İstavroz” kelimesi de kullanılmaktadır.

Diferansiyel nasıl çalışır?

Çok farklı tipleri olmasına rağmen temel olarak motor ve şanzımandan gelen dönme  gelen hareketini tekerleklere iletir. Tahrik miline bağlı bir pinyon dişli ayna dişliyi döndürür. Ayna dişlisi ve ona bağlı gövde beraber dönerler. Ayna dişlisine bağlı gövdenin içerisinde karşılıklı çalışan sağ ve sol tekerlek milleri üzerinde sabitlenmiş dişliler bulunur. Bu dişliler yine bu gövdenin içinde bulunur ancak sabit değildirler ve dönebilirler. Bu kılavuz dişliler vasıtasıyla sol ve sağ mil birbiri ile iletişimde kalır.

Örnek: Aracın sağ tarafa doğru bir viraja girdiğini düşünelim. Bu dönüş sırasında sağ tekerlek daha yavaş dönerken sol teker dışta kaldığı için daha hızlı döner. Videodaki mavi dişli sağ tekerlek, yeşil dişli ise sol tekerlektir. Animasyonda çeşitli durumlarda yeşil ve mavi milin bir birlerine göre dönme oranları verilmektedir. Düşük rakam viraj içi, yüksek rakam viraj dışını temsil etmektedir. İki rakam bir birine eşit ise araç düz yolda devam ediyor demektir.

 

Diferansiyel nerededir?

  • Önden çekiş

Ön aks üzerinde şanzıman kutusu içerisinde olarak bulunur.

önden çekiş sisteminde difransiyelin yeri
Önden çekiş sisteminde difransiyel konumu
  • Arkadan çekiş

Arka aks ortasında döküm bir muhafaza içinde bulunur.

Arkadan çekiş sistemi difransiyel konumu
  • Dört tekerlekten çekiş

Ön, arka ve aktarma şaftı üstünde olmak üzere 3 adet bulunur.

4×4 çekiş sistemi 3 adet difransiyel

Çekiş sistemi nedir? Kaç tipi vardır?

Kaç tip diferansiyel vardır?

Açık

  • Bir çok standart aile arabası, sedan, minivan, crossover modellerinde bulunur.
  • Motor hareketini iki farklı hızda çalışabilecek şekilde böler.
  • Tekerleğin birisinde tork kaybı olursa diğer tekerlek de kayıp yaşar.

Kilitli

  • Genelde Jeep Wrangler ve Pikaplar gibi arazi araçlarında bulunur.
  • Açık diferansiyelin aksine bağımsız çalışan tekerlekler aynı hızda dönecek şekilde kilitlenebilir. Bu sayede kum, çamur, kar, buz gibi yüzeylerde maksimum çekiş elde edilir.
  • Kilit devre dışı iken açık diferansiyel gibi çalışır.

Sınırlı kaymalı

  • Nissan 370Z modelinde kullanılmaktadır.
  • Torsen diferansiyelin otomobillerde kullanılan bir tipidir.
  • Açık ve kilitli diferansiyel gibi çalışır.
  • Kayma eylemi başlarsa otomatik olarak devreye girer ve kilitlenerek çekişi artırır.

Elektrik kontrollü sınırlı kaymalı

  • BMW M3, BMW M4, Chevrolet Corvette, Ferrari 488GTB
  • Sınırlı kaymalı difransiyel gibi çalışır. Ancak kayma eylemi mekanik olarak değil tamamen elektronik olarak tespit edilir.
  • Çok hassas ve geniş bir ölçekte kaymaya müdahele edilebilir.

Dinamik tork kontrollü

  • Audi S4, Audi S5,  BMW X6/X6 M
  • Sürekli 4 çeker sistemlerde mevcuttur.
  • 4 tekere giden tork ayrı ayrı dağıtılıp kontrol edilebilir.
  • Pahalı ve ağırdır ayrıca tüketimi de yüksektir.

Olmasaydı ne olurdu?

  • Çekiş aksındaki tekerlekler aynı hızla dönerdi.
  • Viraja girilince özellikle iç tekerleklerde bulunan lastikler çabuk aşınırdı.
  • Tekerlekler farklı hızlarda dönemeyeceği için yol tutuş çok kötü olurdu.
Facebook Comments