Araba (Car) ve Otomobil (Automobile) kelimeleri nasıl ortaya çıktı?

Otomobil ve Araba, Türkçe’de birbirlerine benzer 2 kelime olsa da kökenleri oldukça farklı. Biz de bu 2 kelimenin nasıl ortaya çıktığını ve kökenlerini analiz edeceğiz. Bu analiz sırasında kelime kökenlerini Türkçe ve yabancı dil anlamında inceleyeceğimiz gibi, hangisinin Türkçe’de doğru bir ifade olduğunu da en azından elimizdeki kaynaklarla tespit etmeye çalışacağız.

İlk olarak Automobile – Otomobil ve Car – Araba kelimeleri nedir ve nasıl ortaya çıkmıştır bir göz atalım;

Otomobil kelimesi; “Auto” ve “Mobile” kelimelerinin bir araya gelmesi ile ortaya çıkmış ve Türkçe’ye bu şekilde geçmiştir. Automobile kelimesinin kökeni ise sanılanın aksine İngilizce değildir. Fransızca’dan diğer dillere geçmiş olsa da aslında melez bir kelimedir. Auto, Eski Yunanca’da “Autos” kelimesinden türemiştir ve Türkçe’de “Kendi” anlamına gelmektedir. Mobile ise Latince “Mobilis” kelimesinden türemiştir ve Türkçe’de “Hareket eden” anlamına gelmektedir. Kısacası Automobile; “Kendi hareket eden” anlamına gelmektedir diyebiliriz.

Araba kelimesi ise; Türkçe bir kelimedir ancak ilk çıkış noktası olarak Pers kökenli bir kelime olduğunu ve Türkçe’ye de buradan geçtiği düşünülmektedir. Kökeni de çok eski yıllara dayanmaktadır. Orta Asya’da yer alan bir çok kültür bu kelimeyi farklı söyleyişlerle yaygın bir şekilde kullanmaktadır. İlk çıkış anlamı “Tekerlek” anlamına gelirken daha sonra daha geniş bir kapsam ile Türkçe’de At arabaları ve benzer taşıtlar için kullanılmıştır. Arapça ve Rusça gibi dillere de Türkçe’den geçmiştir. Günümüzde de; tekerleğe sahip her türlü motorsuz ve motorlu kara taşıtı için genel bir ifade olarak kullanılmaktadır.

Son olarak İngilizce Car kelimesi; Türkçe’de nasıl ki ilk başta at arabaları ve benzeri taşıtlar için “Araba” kelimesi kullanıldıysa, benzer bir şekilde aynı amaçla çok eski zamanlardan beri kullanılmıştır. Latince “Carrus” ve “Carrum” kelimelerinin yanında İngiliz-Fransız “Carre” ve eski bir Celtic dilindeki “Karros”‘un da Car kelimesinin kökeni olduğu düşünülmektedir.

Automobile, Otomobil, Car ve Araba kelimeleri ilk ne zaman kullanıldı?

Automobile kelimesinin ilk resmi kullanımı; İngiltere’de gerçekleşmiş ve “Automobile Club of Great Britain” yani Büyük Britanya Otomobil Klubü ile 1897 yılında ortaya çıkmıştır. Ancak öncesinde günlük dilde kullanıldığı tahmin edilmektedir.

Car kelimesi ise; İngiltere’de çok eski yıllardan beri yaygın olarak kullanılmış ve daha sonraları önüne farklı kelimeler eklenerek At arabası ve benzeri taşıtlardan ayrılmıştır. Auto-Car ve Motor-Car gibi kelimeler tercih edilmiştir. Ancak daha sonraları bu kelimelerden arınarak Car kelimesi tek başına tercih edilmiştir.

Diğer taraftan Türkçe tarafına bakacak olursak; Araba kelimesi zaten Türkçe bir kelime olduğu için, çok eski dönemlerden beri dilimizde kullanılıyordu ve kesin bir tarih bu konuda yer almıyor.

Otomobil kelimesi ise; bir eserde ilk olarak Ahmet Rasim tarafından yılında yayınlanan “Şehir Mektupları” kitabında Avrupa’da yer alan buharlı arabalar için kullanmıştır. 1897-1899 yılları arasında derlenen bu kitabın, 1897 yılında İngiltere’deki ilk Automobile kelimesi kullanımı ile olan tarih benzerliği de fazlası ile dikkat çekici diyebiliriz.

Bu arada, içten yanmalı motora sahip ilk otomobil olan Benz Patent Motorwagen 1886 yılında tanıtılmıştı. Ancak Automobile adı o yıllarda henüz kullanılmadığı için Motor Wagen olarak adlandırılıyordu ve “Motorlu taşıt” olarak Türkçe’ye tercüme edilebilir.

otomobil nedir araba nedir
Solda 1886 model Benz Patent Motowagen

Tüm bu tanımları ve tarihleri bir araya getirecek olursak;

Araba ve Car kelimelerinin oldukça eski dönemlerden geldiği açık ve nettir. Her 2 kelime de tekerlekli motorsuz araçlar için belki de 2000-3000 yıldır esas kökenleri ile kullanılırken, daha sonra buharlı ve içten yanmalı motorların yaygınlaşıp tekerlekli taşıtlarda kullanılması ile, Araba ve Car kelimeleri de bu araçlar için kullanılmaya başlanmıştır.

Ancak genel anlamda Araba ve Car kelimeleri çok geniş bir kapsama sahip oldukları için, Automobile kelimesi 1800’lü yılların sonunda bir şekilde ortaya çıkmıştır ve kapsam daralmıştır. Resmi olarak kullanılmaya başlandığı aynı yıllarda da dilimize Ahmet Rasim’in “Şehir Mektupları” kitabıyla geçmiştir.

Ancak şunu da belirtmekte fayda var; Biraz da daha teknik söyleme sahip bir kelime olduğu için günümüzde “Otomobil” kelimesi daha doğru bir tanımdır. Hatta Araba kelimesini yanlış kabul edenler bile vardır. Ancak kamyondan tutun motosiklete ve traktör römorkuna kadar kadar geniş bir kapsama sahip olsa da Araba kelimesi de doğrudur ve Türkçe’dir.

Otomobil ise Türkçe değildir ancak kapsam olarak çok daha dardır ve nokta atışıdır. Yine de TDK’da yer alan tanımlarda bile, 4 tekerlekli kamyonlar da otomobil sayılmaktadır. Diğer taraftan motosiklet ve bisikletler için bile Araba demek mümkündür. 🙂

Bu ayrımı daha doğru yapabilmek için daha önce yayınladığımız Araç Sınıfı ve Araç Cinsi analizimizi okumanızı tavsiye ederiz.

  • Türk Dil Kurumu‘nda yer alan Araba tanımı: Tekerlekli, motorlu veya motorsuz her türlü kara taşıtı
  • Türk Dil Kurumu’nda yer alan Otomobil tanımı: Motorlu, dört tekerlekli kara taşıtı
Facebook Comments